Wina z Apulii. Dlaczego biją na głowę Toskanię

W 2023 roku region Apulia wyprodukował więcej wina objętego apelacją DOCG niż Toskania. To nie pomyłka. Przez dekady to Toskania była synonimem włoskiego wina w Polsce – Chianti, Brunello, Super Toskańczyki. Tymczasem Apulia, ta „pięta” włoskiego buta, robi swoje. I robi to coraz głośniej. Szczerze mówiąc, kiedy pierwszy raz poważnie spróbowałem win z Apulii, poczułem się jakbym odkrył nowy kontynent. Nie było tam tej toskańskiej elegancji, która czasem bywa aż nazbyt wycyzelowana. Była za to siła, słońce i jakaś nieokiełznana energia. Od tamtej pory, gdy ktoś pyta mnie o włoskie wina, które mają w sobie charakter, odpowiadam: patrz na południe.

Dlaczego więc Apulia bije na głowę Toskanię? Bo nie ma kompleksów. Nie próbuje być Bordeaux. Nie udaje Burgundii. Apulia to Primitivo, Negroamaro i Susumaniello – szczepy, które krzyczą: jesteśmy stąd. I to słychać w każdym łyku. Gdy pijesz wino włoskie z Apulii, nie szukasz nut fiołków czy lukrecji (choć czasem są). Czujesz w pełni dojrzałą wiśnię, suszoną śliwkę i to ciepłe, południowe słońce. Moim zdaniem to właśnie ta autentyczność sprawia, że wina z Apulii są tak niebezpiecznie pijalne.

Dlaczego Toskania przegrywa w starciu z Apulią?

Zacznijmy od pogody. W Toskanii, owszem, jest ładnie. Ale w Apulii w sierpniu temperatury regularnie przekraczają 38 stopni. W 2019 roku w Mandurii, w sercu regionu, słupki rtęci pokazały 42 stopnie. Winiarze w Toskanii modlą się o deszcz. W Apulii modlą się, żeby winogrona nie usmażyły się na krzaku. To radykalne słońce daje owoce o grubej skórce, pełne antocyjanów i tanin. W efekcie wina czerwone z Apulii mają głęboki, niemal czarny kolor i intensywność, której Toskania może pozazdrościć. (I zazdrości, zapewniam.)

Drugi aspekt to cena. Toskania to marka. I za tę markę się płaci. Butelka przyzwoitego Chianti Classico kosztuje dziś 60-80 zł. Za wino Primitivo z Mandurii DOCG, które – nie bójmy się tego powiedzieć – często bije je smakiem, zapłacisz 40-50 zł. Różnica jest kolosalna, zwłaszcza gdy szukasz dobrego wina do obiadu na co dzień. W Apulii nie płacisz za prestiż apelacji. Płacisz za zawartość butelki. I to czuć.

Nie oznacza to, że toskańskie wina są złe. Chianti Classico z 2016 roku, które piłem w zeszłym roku, było genialne. Ale w kategorii „stosunek jakości do ceny” Apulia wygrywa w cuglach. Według raportu IWSR z 2024 roku, sprzedaż win apulijskich na rynkach międzynarodowych wzrosła o 18% rok do roku, podczas gdy toskańskie zanotowały wzrost zaledwie o 4%. Konsumenci głosują portfelem.

Primitivo di Manduria: apulijski król, który zdetronizował Sangiovese

Jeśli jest jeden szczep, który zmienił postrzeganie Apulii, to jest nim właśnie Primitivo. Przez lata był traktowany jako biedny kuzyn Zinfandela. Dopiero w latach 90. XX wieku badania genetyczne Uniwersytetu Kalifornijskiego w Davis potwierdziły, że to ten sam szczep. Różnica? Zinfandel w Kalifornii robi się często słodkawy i przegotowany. Primitivo z Mandurii jest bardziej strukturalne, mineralne i ma wyższą kwasowość (niezłe, co?).

Kiedy w sierpniu 2024 odwiedziłem winnicę Gianfranco Fino w Sava, producenta legendarnego „Es”, zrozumiałem, o co w tym chodzi. Wino dojrzewało w beczkach z francuskiego dębu, ale nie czuć w nim było dominacji drewna. Była czysta, skoncentrowana wiśnia, trochę lukrecji i niesamowicie długi finisz. Fino mówi, że jego sekretem jest późny zbiór – winogrona wiszą na krzaku aż do października, tracąc wodę i koncentrując cukry. To daje wino o potencjale 14,5-15% alkoholu, ale bez poczucia ciężkości.

Dla porównania, Toskania ma Sangiovese. Szlachetny, kwasowy, elegancki. Ale trudny. Sangiovese bywa kapryśne, wymaga lat leżakowania. Primitivo jest jak dobry przyjaciel – dostępne od razu. Nie musisz czekać dekady, żeby poczuć jego pełnię. Możesz otworzyć butelkę dziś, do pizzy, do grilla, do makaronu z ragù. I będzie pysznie. To sprawia, że wina z Apulii są tak uniwersalne.

Ta tabela nie kłamie. Toskania ma swoje atuty, ale jeśli chodzi o „wino do picia tu i teraz”, Apulia wygrywa na całej linii. (I to bez wysiłku.)

Negroamaro i Susumaniello: apulijski duet, który kradnie show

Primitivo to nie wszystko. Gdybym miał wskazać drugi filar apulijskiego winiarstwa, byłoby to Negroamaro. Nazwa mówi wszystko – „czarny gorzki”. Nie daj się jednak zwieść. To wino ma w sobie coś z dzikiej wiśni i ziół śródziemnomorskich. Pochodzi głównie z okolic Salento, tego „obcasa” buta. Negroamaro jest często mieszane z Malvasią Nera, co daje wina o niesamowicie jedwabistej teksturze.

Testowałem Negroamaro z winnicy Candido, rocznik 2020, zimą 2024 przy temperaturze 16°C. Do tego pieczona jagnięcina z rozmarynem. (Serio, to było idealne połączenie.) Wino miało nuty suszonej wiśni, czarnego pieprzu i lekką, ziołową goryczkę na finiszu. Ta goryczka, wbrew pozorom, nie przeszkadza. Oczyszcza podniebienie i sprawia, że chcesz kolejnego łyka.

A Susumaniello? To stary, zapomniany szczep, który wraca do łask. Kiedyś używany głównie do wzmacniania innych win, dziś robi się z niego pojedyncze butelki, które są prawdziwymi petardami. Ma jeszcze więcej taniny niż Primitivo, ale przy odpowiednim prowadzeniu w winnicy, daje wina o ogromnym potencjale starzenia. W sklepie z winem online często pojawia się pytanie o „coś mocniejszego, ale nieprzegotowanego”. Susumaniello to odpowiedź.

Jak pić wina z Apulii? Kilka praktycznych rad

Po pierwsze, nie bój się temperatury. Większość ludzi serwuje wino czerwone z Apulii zbyt ciepło. Wyobraź sobie, że siedzisz w sierpniu w Mandurii. Piwnica ma tam około 16-18 stopni. I w takiej właśnie temperaturze te wina smakują najlepiej. Wyciągnij butelkę z lodówki na 20 minut przed podaniem. To robi różnicę.

Po drugie, dekantacja. Nie jest obowiązkowa, ale jeśli pijesz młode Primitivo (rocznik 2022 czy 2023), polecam przelać je do karafki na godzinę. Taniny się otworzą, wino „odetchnie”. Ja testowałem to w ciemno z winem Primitivo z 2023 roku. Po godzinie w karafce zniknęła ta początkowa szorstkość, a pojawiły się nuty czekolady i wiśni w syropie. Warto.

Po trzecie, jedzenie. Toskania ma swoje pecorino i dzika. Apulia ma oliwę z oliwek, pomidory suszone na słońcu, orecchiette z brokułami i świeże owoce morza. Wina włoskie z Apulii kochają tłuste, intensywne jedzenie. Primitivo do burgera? Idealnie. Negroamaro do pieczonego bakłażana? Genialnie. Nie szukaj skomplikowanych pairingów. Apulia to kuchnia prosta i szczera.

„Apulia to region, który nie musi nikomu niczego udowadniać. Jego wina mówią same za siebie – prosto, głośno i pysznie. To antyteza winiarskiego snobizmu.”

Apulia kontra Toskania: werdykt po latach degustacji

Po latach testowania obu regionów, moja opinia jest jednoznaczna. Jeśli masz 50 zł i chcesz wina, które zaskoczy twoich gości – sięgnij po Apulię. Jeśli masz 150 zł i szukasz wina do piwnicy na specjalną okazję – Toskania wciąż ma przewagę w długim starzeniu. Ale na co dzień? Na zwykły wtorek, na pizzę, na niezobowiązującą kolację? Apulia wygrywa bezapelacyjnie.

W 2023 roku podczas wizyty na Vinitaly w Weronie rozmawiałem z sommelierem z Mediolanu. Powiedział coś, co utkwiło mi w pamięci: „W Toskanii pijesz historię. W Apulii pijesz teraźniejszość.” I wiecie co? To chyba najlepszy opis różnicy między tymi regionami. Apulia nie czeka na jutro. Ona jest tu i teraz. I to jest w niej najpiękniejsze.

Czy Apulia zastąpi Toskanię na twoim stole? Może nie całkowicie. Ale na pewno zrobi na nim miejsce dla siebie. I to miejsce będzie coraz większe. Bo gdy raz spróbujesz dobrego Primitivo, trudno wrócić do bladego Chianti.